1–13. hafta
İlk üç ay
Bebeğin organlarının şekillendiği dönem. Enerji ihtiyacı henüz pek artmaz; asıl iş çeşitlilik, folat ve bulantıyla baş etmek.
Dönem rehberi
Gebeliğin ilk haftasından okul çağına kadar takvimi yaprak yaprak açtım. Haftanızı ya da bebeğinizin yaşını seçin; aşağıda da tüm dönemler sırayla duruyor.
DSÖ ve Sağlık Bakanlığı önerileriyle uyumlu
Seçiminiz yalnız tarayıcınızda işlenir, sunucuya gönderilmez.
Rehberdeki bilgiler geneldir; bebeğinizin ve sizin durumunuza özel değildir. Takviye, alerji ya da kilo konusunda karar vermeden önce doktorunuza danışın.
Bütün yapraklar
Gebelik
1–13. hafta
İlk üç ay
Bebeğin organlarının şekillendiği dönem. Enerji ihtiyacı henüz pek artmaz; asıl iş çeşitlilik, folat ve bulantıyla baş etmek.
bulantı varsa: kalkmadan önce iki galeta
Bu dönemde
- Folik asit takviyesini doktorunuzun önerdiği şekilde sürdürün
- Yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller ve tam tahıllar folat kaynağıdır
- Bulantıda az ve sık yiyin; sabah kalkmadan kuru bir şey yemek işe yarayabilir
- Sıvıyı öğün aralarına yayın
- Yemeklerde iyotlu tuz kullanın, tuzu artırmadan
Dikkat
- Alkol hiçbir miktarda güvenli değildir
- Çiğ ya da az pişmiş et, çiğ yumurta ve pastörize edilmemiş süt ürünlerinden kaçının
- Kılıç balığı gibi büyük, cıvası yüksek balıkları tercih etmeyin
- Kafeini sınırlayın; miktarı doktorunuza sorun
- Uzun süren kusma ve sıvı tutamama doktora başvuru nedenidir
Örnek bir gün
- Kahvaltı
- Haşlanmış yumurta, beyaz peynir, domates, tam buğday ekmek
- Ara öğün
- Bir avuç ceviz ve mevsim meyvesi
- Öğle
- Mercimek çorbası, yoğurt, çoban salata
- Ara öğün
- Ayran ve galeta
- Akşam
- Etli kuru fasulye, bulgur pilavı, cacık
14–27. hafta
İkinci üç ay
Bulantı çoğu zaman azalır, iştah açılır. Demir, kalsiyum ve omega-3 öne çıkar; enerji ihtiyacı bir ara öğün kadar artar.
demir + C vitamini aynı tabakta
Bu dönemde
- Demirden zengin besinleri (kırmızı et, mercimek, nohut, yumurta) C vitamini kaynağıyla aynı öğünde yiyin
- Günde 2–3 porsiyon süt, yoğurt ya da peynirle kalsiyumu karşılayın
- Haftada iki kez hamsi, sardalya gibi küçük yağlı balık
- Kabızlığa karşı sebze, meyve, tam tahıl ve bol su
- Artan ihtiyacı fazladan bir ara öğünle karşılayın
Dikkat
- Çay ve kahveyi demirden zengin öğünle birlikte değil, öğün aralarında için
- Ciğer ve ciğer ezmesini sık tüketmeyin (yüksek A vitamini)
- Takviyeleri doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın, kendi başınıza artırmayın
- Şekerli içecekler kan şekerini hızla yükseltir
Örnek bir gün
- Kahvaltı
- Menemen, peynir, zeytin, tam buğday ekmek, portakal
- Ara öğün
- Yoğurt ve kuru kayısı
- Öğle
- Izgara hamsi, roka salatası, bulgur pilavı
- Ara öğün
- Elma ve bir avuç fındık
- Akşam
- Nohutlu ıspanak, yoğurt, tam buğday ekmek
28–40. hafta
Son üç ay
Bebek hızla büyür, mide sıkışır. Küçük ve sık öğünler, protein ve lif; emzirme dönemine hazırlık.
az az, sık sık; akşam erken
Bu dönemde
- Üç ana öğünü beş-altı küçük öğüne bölün
- Her öğünde bir protein kaynağı bulundurun
- Akşam yemeğini yatmadan 2–3 saat önce bitirin
- Lif ve su kabızlığı hafifletir
- Hastane çantası için kuru meyve, ceviz ve su şişesi hazırlayın
Dikkat
- Reflüde yağlı, kızartma ve çok baharatlı yemekleri azaltın
- Ani şişlik, şiddetli baş ağrısı ya da görme bulanıklığında hemen doktorunuza başvurun
- Doktorunuz ayrıca önermedikçe tuzu ayrıca kısıtlamaya gerek yoktur; işlenmiş ürünlerdeki gizli tuza dikkat edin
Örnek bir gün
- Kahvaltı
- Yulaf lapası, ceviz, muz; haşlanmış yumurta
- Ara öğün
- Ayran, bir dilim peynirli tam buğday ekmek
- Öğle
- Tavuklu sebze çorbası, yoğurt
- Ara öğün
- Armut ve bir avuç badem
- Akşam
- Zeytinyağlı taze fasulye, bulgur pilavı, cacık
- Gece
- Bir bardak ılık süt
Bebek ve çocuk
0–6. ay
Yalnız anne sütü
Dünya Sağlık Örgütü ilk altı ay yalnız anne sütünü önerir; su dahil başka bir şeye gerek yoktur. Anne sütü yoksa çocuk doktorunuzun önerdiği formül mama.
su yok, takvim yok: bebeğin işaretleri
Bu dönemde
- Bebeği açlık işaretlerine göre (ağız arama, el emme) isteğe göre emzirin
- Gece emzirmeleri süt yapımı için önemlidir
- D vitamini desteğini çocuk doktorunuzun önerdiği şekilde verin
- Büyüme izlemi için çocuk doktoru kontrollerini aksatmayın
- Formül mamayı kutudaki ölçüye birebir uyarak hazırlayın
Dikkat
- Su, şekerli su, bitki çayı ya da meyve suyu vermeyin
- Bal 1 yaşından önce hiçbir biçimde verilmez
- Ek gıdaya doktorunuz önermedikçe 6. aydan önce başlamayın
- Az ıslak bez, halsizlik ya da emmeme doktora başvuru nedenidir
Örnek bir gün
- Gün boyu
- İsteğe göre emzirme; çoğu bebek gün içinde sık sık emer
- Gece
- Bebeğin uyanışına göre emzirme
Annenin tabağı
- Emzirirken yanınızda her zaman bir bardak su olsun
- Tek elle yenebilen ara öğünler: peynirli tam buğday ekmek, muz, ceviz
- Balıkta düşük cıvalı türleri seçin
- Kafeini sınırlı tutun; alkol önerilmez
6–8. ay
İlk kaşıklar
Anne sütü ya da mama hâlâ ana besindir; ek gıda tatmayı, çiğnemeyi ve demiri getirir. Bebek desteğe az ihtiyaç duyarak dik oturuyor, yiyeceğe ilgi gösteriyorsa hazırdır.
her yeni tat birkaç gün tek başına
Bu dönemde
- Günde bir öğünle başlayıp birkaç hafta içinde iki-üç öğüne çıkın
- Yeni bir besini birkaç gün tek başına verip bebeği gözlemleyin
- Demirden zengin besinler: et, tavuk, yumurta sarısı, mercimek
- Pürüzsüz kıvamdan çatalla ezilmiş kıvama geçin
- Alerjen besinleri (yumurta, yoğurt, ince ezilmiş fıstık ezmesi) geciktirmeyin; riskli bebekte doktorla planlayın
Dikkat
- 1 yaşından önce bal, tuz ve şeker eklemeyin
- İnek sütü ana içecek olarak 1 yaşından önce verilmez (yemeğe az miktar eklenebilir)
- Bütün kuruyemiş, bütün üzüm, sert çiğ sebze boğulma riski taşır
- Bebeği her zaman dik oturtun ve yemek yerken yanında olun
Örnek bir gün
- Uyanınca
- Anne sütü ya da mama
- Kahvaltı
- Ezilmiş yumurta sarısı ve avokado, birkaç kaşık
- Öğleden sonra
- Anne sütü ya da mama
- Akşam
- Kırmızı mercimek ve havuç püresi
- Gece
- Anne sütü ya da mama
Annenin tabağı
- Emzirmeye devam ediyorsanız ihtiyacınız sürüyor: sık su, düzenli öğün
- Bebekle aynı sofraya oturmak ikinizin de öğün düzenini kolaylaştırır
9–11. ay
Parmak besinler
Bebek kıskaç kavrayışını kullanmaya başlar; yumuşak pişmiş parçaları kendi tutar. Öğün sayısı artar, aile sofrası yaklaşır.
kirli tepsi = öğrenen bebek
Bu dönemde
- Günde üç öğün ve bir-iki ara öğün hedefleyin
- Yumuşak pişmiş, bebeğin parmağı büyüklüğünde parçalar sunun
- Kaşığı ona da verin; dökmek öğrenmenin parçası
- Su, öğünlerde bardakla sunulabilir
- Ailenin yemeğinden tuz eklemeden önce ayırın
Dikkat
- Sert ve yuvarlak besinleri (üzüm, kiraz domates, zeytin) uzunlamasına dörde bölün
- Patlamış mısır, bütün kuruyemiş ve sert şekerleme vermeyin
- Bal ve eklenmiş tuz 1 yaşına kadar yok
- Öğürme ile boğulmayı ayırt etmeyi öğrenin; ilk yardım bilgisi edinin
Örnek bir gün
- Kahvaltı
- Lor peyniri, haşlanmış yumurta, yumuşak domates dilimleri, ekmek
- Ara öğün
- Muz parçaları
- Öğle
- Kabaklı mini köfte, buharda havuç
- Ara öğün
- Yoğurt ve rendelenmiş elma
- Akşam
- Sebzeli bulgur pilavı, yoğurt
Annenin tabağı
- Bebeğin uykusu toparlandıkça kendi öğün saatlerinizi de sabitleyin
12–24. ay
Aile sofrası
Çocuk artık ailenin yemeğini küçük parçalar halinde yer. Emzirme isteğe bağlı olarak iki yaşına ve sonrasına kadar sürebilir.
neyi siz, ne kadarını o seçer
Bu dönemde
- Günde üç ana öğün ve iki ara öğün düzeni
- İnek sütü artık içecek olarak verilebilir; aşırıya kaçmadan
- Her öğünde sebze ya da meyve olsun
- Çocuk ne kadar yiyeceğine kendi karar versin; siz neyi sunacağınıza
- Aynı sofrada, ekransız yemek
Dikkat
- Tuz ve şekeri sınırlı tutun; paketli atıştırmalıkları alışkanlık yapmayın
- Çay ve kahve vermeyin
- Boğulma riski olan besinleri bölerek vermeye devam edin
- İştah dalgalanır; bir günün değil haftanın toplamına bakın
Örnek bir gün
- Kahvaltı
- Menemen, peynir, salatalık, ekmek
- Ara öğün
- Mevsim meyvesi
- Öğle
- Etli sebze yemeği, pilav, yoğurt
- Ara öğün
- Süt ve yulaflı kurabiye
- Akşam
- Mercimek çorbası, ekmek, salata
Annenin tabağı
- Emzirmeye devam ediyorsanız kendi öğünlerinizi atlamayın
2–5 yaş
Okul öncesi, seçici yeme
Yeni besinlere temkinli yaklaşmak bu yaşlarda olağandır. Tekrarlı, baskısız sunum ve mutfağa katılım işe yarar.
baskı yok, tekrar var
Bu dönemde
- Tanıdık bir besinin yanında küçük bir porsiyon yeni tat
- Bir besini kabul etmek için birçok deneme gerekebilir; sabırla tekrar edin
- Çocuğu yıkamaya, karıştırmaya, sofrayı kurmaya katın
- Öğün ve ara öğün saatleri belli olsun; arada sürekli atıştırma olmasın
- Tatlıyı ödül ya da ceza olarak kullanmayın
Dikkat
- Zorla yedirme, pazarlık ve 'bir kaşık daha' baskısı direnci artırır
- Kilo kaybı, büyüme duraklaması, yutma güçlüğü ya da çok kısıtlı besin listesinde doktorunuza başvurun
- Şekerli içecekler iştahı kapatır; su ve süt yeterli
Örnek bir gün
- Kahvaltı
- Haşlanmış yumurta, peynir, domates, zeytin (çekirdeksiz), ekmek
- Ara öğün
- Yoğurt ve meyve
- Öğle (kreşte)
- Kreş menüsü
- Ara öğün
- Ayran, galeta, havuç çubukları
- Akşam
- Tavuk, sebzeli bulgur pilavı, salata
6–12 yaş
Okul çağı
Gün uzar, öğünlerin bir kısmı evden uzakta geçer. Kahvaltı, beslenme çantası ve okul sonrası atıştırma düzeni dikkati ve enerjiyi destekler.
beslenme çantasını o kursun
Bu dönemde
- Kahvaltıyı atlamayın; kısa bir kahvaltı da kahvaltıdır
- Beslenme çantasında bir protein, bir tahıl, bir sebze ya da meyve ve su
- Okul dönüşü ara öğünü akşam yemeğine çok yakın olmasın
- Çocuğu haftalık menüye ve alışverişe katın
- Günde en az bir saat hareket
Dikkat
- Kantinde paketli ürünleri her gün seçmek alışkanlık olur; etiketi birlikte okuyun
- Enerji içeceklerini çocuklara vermeyin
- Çocuğun yanında kilo ve beden üzerine konuşmayın
- Ani iştah ve kilo değişikliklerinde doktorunuza başvurun
Örnek bir gün
- Kahvaltı
- Yumurta, peynir, domates, salatalık, tam buğday ekmek, süt
- Beslenme
- Peynirli tam buğday sandviç, elma dilimleri, su
- Okul dönüşü
- Yoğurt ve bir avuç ceviz
- Akşam
- Fırında köfte, sebze, pilav, ayran
Kaynak çerçevesi: Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) bebek ve küçük çocuk beslenmesi önerileri; T.C. Sağlık Bakanlığı gebe, emzikli ve bebek beslenmesi rehberleri. Bu sayfa her yıl gözden geçirilir.
Yaprağınız biraz karışık mı?
Rehber genel bir çerçeve. Size ve bebeğinize özel planı görüşmede birlikte kurarız.
Randevu al